Overslaan en naar de inhoud gaan

Sta me toe u vooreerst te waarschuwen: ik ben geen voedingsexpert. Waar ik wel wat van afweet, zijn onderzoeken die gevoerd werden naar de menselijke psychologie. En daaruit komt altijd naar voor dat voedsel iets heel intuïtiefs is. Ik neem u graag mee in het menselijk brein om te duiden wat dit allemaal betekent.

Aan het woord: wetenschapsfilosoof en vooruitgangsdenker Maarten Boudry. 

Eigenlijk is ons menselijk brein een orgaan dat ons in staat stelt te navigeren in een omgeving en ons te behoeden voor terugkerende gevaren. Ons brein werkt daarbij op een heel specifieke manier, dat maakt het net zo boeiend.

Een van de mechanismen waaraan ons brein zich schuldig maakt, is essentialisme; we hebben de neiging om de wereld op te delen in vaste categorieën. Als we jonge kinderen laten bladeren door dierenboekjes, wijzen die elk dier heel intuïtief toe aan 1 categorie. Als je aan een peuter een afbeelding toont van biggetjes die zogen van een tijger, dan worden die gecatalogeerd als biggetjes. Het zogen maakt er geen tijgerjongetjes van. Dat hokjesdenken zorgt voor weerstand tegen de evolutietheorie van Darwin. We kunnen niet over bepaalde barrières heen stappen en hebben moeite met nieuwe (tussen) vormen, want die passen niet in ons klassiek catalogeren. Bovendien worden we ook geconfronteerd met morele weerstand tegen het overschrijden van die klassieke hokjes. Wie die hokjes geweld aandoet, roept walging op. Denken we maar aan genetisch gemanipuleerd voedsel waar we ons van nature tegen verzetten.

Dat essentialisme wordt trouwens ook vergezeld van associaties die we maken. Zo is alles wat natuurlijk is, ook goed. Organisch, biologisch, ecologisch of holistisch; we kennen niet altijd het onderscheid tussen die verschillende begrippen, maar we percipiëren ze wel allemaal als positief, want het is natuurlijk. Een merkwaardige vaststelling toch, want in premoderne samenlevingen wisten de primitieve bewoners van onze aardbol maar al te goed dat de natuur niet zo positief in elkaar zat. De hardheid en wildheid van de natuur zette onze voorouders heel vaak met beide voeten op de grond.

Eigenlijk is onze moderne samenleving stilaan vervreemd van de natuur; we hebben de neiging om haar te overromantiseren. We hebben een erg romantisch beeld van de landbouw, terwijl die eigenlijk al lang niet meer natuurlijk is. Integendeel, doorheen de tijd hebben we elk gewas gedomesticeerd, naar onze hand gezet en willen we alle natuurlijke parasieten tegenhouden.

Het eten van vlees zit heel diep geworteld in ons denken. Het zorgt voor sterke emoties die zelfs vertaald worden naar nieuwe woorden. Vleeshonger is er zo eentje.

Het eten van vlees is daardoor verworden tot de culturele norm. Meer nog, hoe rijker een maatschappij wordt, hoe meer vlees er gegeten wordt. De voorspelling is dus dat er in de toekomst net meer vlees zal gegeten worden in werelddelen als Afrika en Azië.

Anderzijds zien we dat steeds meer mensen met een moreel ongemak geconfronteerd worden als het gaat om het consumeren van levende wezens. Een bevraging leverde alvast straffe resultaten op:

  49% van de mensen steunt een verbod op intensieve veehouderij

  47% van de bevraagden zou voorstander zijn van een verbod op slachthuizen

  Maar liefst 33% van de mensen is voorstander van een verbod op elke vorm van veehouderij

Mochten deze cijfers overeenstemmen met de werkelijkheid, dan zou dat wereldwijd leiden tot veganisme en het einde van vlees. In realiteit is onze weerstand absoluut zo hoog niet, maar de resultaten tonen wel ons moreel ongemak als het gaat om vleesconsumptie.

En toch vinden we vlees iets heel natuurlijks. Mocht de ontwikkeling toch plots enorm snel gaan, dan zullen we labovlees niet meteen spontaan omarmen. Want we zien het als iets irrationeels en ook als iets nieuws, terwijl menig mens zich schuldig maakt aan wat we neofobie noemen: de angst voor al wat nieuw is.
Het is bekend dat we als kind twee tot vier jaar open staan voor nieuwe smaken, daarna sluit dat luik zich…

Anderzijds bestaat er ook zoiets als transgenerationele neofobie: in een mensenleven hebben we ongetwijfeld veel weerstand tegen nieuw voedsel, maar over generaties heen niet.Als we bekijken welk voedsel we nu eten, dan is ons voedingspatroon helemaal anders dan dat van onze voorouders. Over generaties heen beginnen we op termijn nieuwe dingen dus wel als natuurlijk te beschouwen. In die zin zou je dus kunnen zeggen dat het er nog zo slecht niet uitziet voor nieuwe ontwikkelingen op voedselvlak.

Neen, ik heb geen glazen bol dat mij een heldere blik op het jaar 2040 biedt. Maar ik vermoed wel dat het met vlees wel eens hetzelfde zou kunnen lopen als met andere sectoren. Door vooruitgang kiezen we in de meubelindustrie steeds meer voor het gemak en vernuft van IKEA. Maar tegelijk is er door de rijkdom van onze samenleving ook een steeds groeiende vraag naar ambachtelijk gemaakte meubelen. Datzelfde patroon merk je ook in de mode. We kiezen resoluut voor de voordelen van fast fashion, maar waarderen tegelijk ook steeds meer goed gemaakt maatwerk.

Zo zie ik ook de toekomst van ons vlees. Misschien zullen we straks terugvallen op makkelijkere en efficiëntere technieken om bijvoorbeeld worsten te maken. Maar we zullen ook steeds meer belang hechten aan echt vlees als een soort luxeproduct. Want dat echte vlees beantwoordt aan onze diepste intuïties:
we hebben immers een universeel verlangen naar het natuurlijke, het authentieke en dus niet naar alles wat bewerkt, kunstmatig en fake is.

Technologie kan misschien wel leiden tot radicale innovaties, maar authenticiteit blijft voor altijd intuïtief…

“HET ETEN VAN VLEES ZIT HEEL DIEP
GEWORTELD IN ONS DENKEN.
EEN BOLIVIAANS VOLK HEEFT ER ZELFS
EEN APART WOORD VOOR ONTWIKKELD:
EYEBASI OFTE VLEESHONGER.“